پارسی گوی

نمونه سؤالات امتحانی ادبیات فارسی اول دبیرستان نیم ترم اول

الف) : بیت ها و عبارتهای زیر را به نثر ساده ی امروزی برگردانید .

الف-1) عبارتهای با ارزش نمره ای 25/

·   درود بر پیامبر بازپسین

·   به همه زبانی نام او ستوده

·   در این کار تعبیه ای هست

·   مرا نام آتشک است

·   او را قفایی می زدند

·   سمک و قطران نگاه می داشتند

·   شراب بسیار بر خود پیمود

·   از دور ناله ای شنید بر اثر ناله رفت

·   هرم نفس مردم گرمشان کرد

·   فردا به سوی خانه ی خود عزیمت کنم

·   روی صورت جوان خون دلمه بسته

·   تازه پشت لبش سبز شده

·   صورتش گل انداخته بود

·   فردا شنبه روز قتل است

·   شب شبی بی کران بود

·   آخرین کارهای مانده را راست و ریس می کنند

·   در آن ذی حیاتی نفس نمی کشد

·   می خواهیم در میان ما حکم شوی

·   من دختر دریا و نماینده ی اقیانوس مواجم

·   قطران بر خود گرفت که این کار بکند

·   ای آتشک رها مکن که مرا به سیلی بکشند

الف-2) عبارتهای با ارزش نمره ای نیم

·   تو مرا برخویشتن گیر

·   خدایی اوراست درخورنده

·   دهنده ای كه خواستن جز از او نیست خوش گوار .

·   در پای افكنده ی گردن كشان از سروری .

·   هول عیاری ای کرده است

·   پدر را نباید که داند پسر

·   که باشد که مرا به حیلت بربندد؟

·   سمک عیار پیش خورشید شاه برپای بود و خدمت می­کرد.

·   اگر جان می­خواهی سهل است.

·   گوش پند نیوشان آواز او شنوده

·   زدش بر زمین بر به کردار شیر

·   سبک تیغ تیز از میان بر کشید

·   سمک عیار سوگند خورد که تو را نیازارم و به جان زینهار دهم

·   ای برادر هیچ مهدی به دست توانی آوردن

·   شر به سبب خبث طینت آن را نپذیرفت

·   بیماری آبله دیدگانش را تباه ساخته بود

·   مقبل آن کز خدای گیرد پشت

·   بگیر و ببر زنده بر دار کن          وزو نیز با من مگردان سخن

الف-3) عبارتهای با ارزش نمره ای هفتاد و پنج صدم

·   هر آن كه از روی نادانی نه او را گزید ، گزند او ناچار بدو رسید .

·   از خدا جوییم توفیق ادب                        بی ادب محروم شد از لطف رب

·   قطران از جای بر آمد از زخم قفا

·   چشم از دست رفته گشت درست            شد بعینه چنان كه بود نخست

·   سیاس و آفرین ایزد جهان آفرین راست .

·   دهنده ای كه خواستن جز از او نیست خوش گوار .

·   سی غلام را بفرمود تا سلیح پوشند و تیغ ها بر كشند

·   دو استر به دست آور که تو این جایگاه گستاخی تا من ترتیب قطران کنم

·   در چراغ دو چشم او زد تیغ       نامدش کشتن چراغ دریغ

·   از چه ای کل با کلان آمیختی         تو مگر از شیشه روغن ریختی

·   تو در شبروی و عیاری دستی داری

·   مرا مشاطه ی صبح و زینت بخش ریاحین و ازهار می نامند

·   پروردگارا قدرتی به من بخشا تا روح خود را از تعلق به جیفه های ناچیز روزگار بی نیاز کنم

·   سعی کرده اند که نه کرسی فلک را از پای قزل ارسلان بکشند

·   سمک را دید آن زمام گرفته و جلباب به روی مهد فرو گذاشته

·   چنان که از جای برآمد از زخم قفا

·   جهان آفرین تا جهان آفرید     سواری چو رستم نیامد پدید

·    الف-4) عبارتهای با ارزش یک نمره ای

·   ز كف بفكن این گرز و شمشیر كین               بزن جنگ و بیداد را بر زمین

·   از این خویشتن كشتن اكنون چه سود ؟         چنین رفت و این بودنی كار بود

·   از آن پس بسازید سهراب را                   ببندید یك شب بر او خواب را

·   من بر آن ستیزه كه مرا قفا زدند تو را بیاوردم تا داد ایشان از تو بگیرم .

·   وای بر جان تو كه بد گوهری              جان بری كرده ای و جان نبری

·   خرامان بشد سوی آب روان               چنان چون شده باز جوید روان

·   کار پاکان را قیاس از خود مگیر           گر چه ماند در نبشتن شیر و شیر

·   صد هزار ابلیس آدم روی هست          پس به هر دستی نباید داد دست

·   دل من همی بر تو مهر آورد               همی آب شرمم به چهر آورد

·   چو سهراب شیر اوژن او را بدید           ز باد جوانی دلش بر دمید

·   وای بر جان تو که بد گهری               جان بری کرده ای و جان نبری

·   خاک مظهر فقر مخلوق در برابر غنای خالق است

·   از عمر من آنچه هست بر جای            بستان و به عمر لیلی افزای

·   بیچارگی ورا چو دیدند           در چاره گری زبان کشیدند

ب:معنی واژه های مشخص شده را بنویسید . (ارزش نمره ای هر لغت 25/ است)

 روزی رستم برای شكار به نخجیر گاهی  نزدیك مرز توران روی نهاد// ز تن خون و خوی  را فرو ریختند// آتشك دو استر  به دست آورد .// شر به سبب خبث طینت  آن را نپذیرفت . // من با تبختر گفتم : هر كدام جداگانه به او هدیه می دهیم // توانی به من عطا فرما كه در برابر گستاخ و مغرور ، زانوی دنائت خم نكنم .// صورت نیك از خوشحالی گل انداخت .// دهنده ای كه خواستن جز او نیست خوش گوار .// امیدوارم مهربانی دلها و هم بستگی ها و گذشت ها هیچ گاه به ختام نرسد .و لغات دیگر ازقبیل: هور و ماه           دشنه            دادار           ناوک            تمکین            تاجور          دغا             حاذق         کل          گبر        منقبت       ایدون         طلایه        بدرقه         لعل            مفلس             ازدحام          سوله       جلباب             شبیخون       انبان و....  (باید توجه داشت که لغات حتما در سطح جمله باشد و از طرح لغات به صورت واحد و خارج از جمله خوداری شود)

دانش های ادبی : (برخی از سؤالات این قسمت جهت فراگیر بودن به صورت کلی طرح شده است لذا در طرح سؤال امتحانی بهتر است که یک قسمت از سؤالات مطرح شود)

·   تعریف زیر كدام قالب شعری را معرفی می كند ؟                                    « چند بیت هموزن كه مصراع های زوج آنها هم قافیه است :

·   مفهوم هر یک از اصطلاحات مقابل را بنویسید:          درام             تراژدی            کمدی

·   در عبارت زیر بین کدام کلمات سجع وجود دارد:                                   گره گشای هر بندی, آموزنده ی هر پندی

·   حماسه را تعریف کنید و ویژگی های آنرا بنویسید.

·   قافیه و ردیف را در بیت زیر مشخص کنید:                                           بپیچید و زان پس یکی آه کرد         ز نیک و بد اندیشه کوتاه کرد

·   ادبیات نمایشی در غرب به چند دسته تقسیم می شود ؟ نام ببرید ؟

·    شاهنامه ی فردوسی به چند بخش تقسیم شده است ؟ نام ببرید ؟

·   معروف ترین سراینده ی داستان های بزمی در ادب فارسی كیست ؟ اثری از او نام ببرید ؟

·    در هر یك از ابیات زیر چه آرایه ای وجود دارد ؟                                     جهان را بلندی و پستی تویی             ندانم چه ای هر چه هستی تویی

·   استعاره را در ابیات زیر مشخص کنید:

-  شر كه آن دید دشنه باز گشاد             پیش آن خاك تشنه رفت چو باد

- در چراغ دو چشم او زد تیغ                  نامدش کشتن چراغ دریغ

- سبک تیغ تیز از میان بر کشید                بر شیر بیدار دل بر درید

·   اصلی ترین مسائل ادبیات پایداری چیست؟

·   در عبارت زیر بین کدام یک از کلمات آرایه ی مراعات النظیر وجود دارد؟   ناگهان نوری از شرق تابید/ خون خورشید/ آتشی در شفق زد/ مردی از شرق برخاست/ آسمان را ورق زد

·   به شعرهایی که وزن و گاه قافیه هم دارند اما در آنها طول مصراع ها مساوی نیست چه می گویند؟

·   موضوع اصلی و وظیفه اساسی ادبیات نمایشی را بنویسید؟

·   مشبه » و « مشبه به » وجه شبه و ادات تشبیه را در مصراع زیر بیابید:            لبش چون گل سرخ شاداب بود

·   چند مورد از نمونه های ادبیات نمایشی که از دیر باز در ایران اجرا می شده است نام ببرید.

·   این مهربانی ها را كی و كجا دیده ؟ آن هم از مردمی كه تمام عمر در لاك خودشان بوده اند . تمام عمر در لاك خودشان بودند كنایه از چیست ؟

·   نام صاحبان این آثار را بنویسید .

هفت پیكر :                 تاریخ جهانگشا :             ریشه در ابر :                    مثل چشمه مثل رود :    سمک عیار              داستان های دل انگیز ادبیات فارسی

خودآزمایی( با ارزش نمره ای هر سؤال نیم نمره)

·   مقصود از جمله ی « شیر آمدی یا روباه » چیست ؟

·   با توجه به مصراع « به گردان لشكر سپهدار گفت » مقصود از سپهدار چه كسی است ؟

·   مصراع « زمانه بیامد نبودش توان »‌یعنی چه ؟          

·   هدف سهراب از لشکرکشی به ایران چه بود

·   افراسیاب از فرستادن سپاه به یاری سهراب چه هدفی داشت؟

·   منظور از جمله ی پایانی این عبارت چیست:  "درود بر یاران گزیده او باد تا باد و آب و آتش و خاک در آفرینش بر کار است

·   تفاوت مثنوی با غزل را بنویسید.

·   پیام اصلی داستان طوطی و بقال چیست؟

·   معادل امروزی فرو بریم(در عبارت :بگذار تا فردا داری در میدان فرو بریم) و    ( قفا زدن) چیست؟

·   محوری ترین پیام داستان خیر و شر چیست؟

·   در بیت:( آمد آورد پیش خیر فراز       گفت گوهر به گوهر آمد باز)" مقصود از گوهر اول و دوم چیست؟

·   مقصود نویسنده از "هنرمندان بسیاری خود را به قطار رساندند" چیست؟

·    بیت "از عمر من آنچه هست بر جای        بستان و به عمر لیلی افزای"   بیانگر کدام خصلت مجنون است؟

درک مطلب( با ارزش نمره ای هر سؤال نیم نمره)

·   با توجه به این شعر به سؤالات پاسخ دهید:   -من تفنگم در مشت / كوله بارم بر پشت / بند پوتینم را محكم می بندم / مادرم آب و آیینه و قرآن در دست / روشنی در دل من می‌بارد/ پسرم بار دگر می پرسد/ تو چرا می جنگی/ با تمام دل خود می گویم / تا چراغ از تو نگیرد دشمن

الف) بند پوتین را محكم بستن كنایه از چیست ؟

ب) شاعر در ابیات بالا به چه سنتی اشاره كرده است ؟

ج) مقصود از « روشنی در دل من می بارد » چیست ؟

د)معادل از صمیم قلب" را در کدام مصرع شعر می یابید؟

ه) منظور از " چراغ" در مصرع آخر چیست؟

·   با توجه به این عبارت به سؤالات پاسخ دهید:  قطران بر خود گرفت كه این كار بكند و انگشتری به من داد تا چون تو را پیش وی برم ، از عهده ی كار من بیرون آید

الف) عبارت « بر خود گرفت » به چه معناست ؟

ب) عبارت « انگشتری به من داد » بیانگر چه مفهومی است ؟

·   در بیت زیر منظور از "خاک تن چیست؟                                          قطره ی علم است اندر جان من             وارهانش از هوا وز خاک تن

·   با توجه به بیت مقابل رستم چه حالی داشت:                                       وزان آب چون شد به جای نبرد            پر اندیشه بودش دل و روی زرد

·   در عبارت مقابل به کدام یک از ارکان نماز اشاره شده است:  "خاک مظهر فقر مخلوق در برابر غنای خالق است معنای آنکه در نماز پیشانی بر خاک می گذاری همین است"

·   در بیت مقابل منظور از "حلقه در گوش نهادن"  چیست؟                        آمد سوی کعبه سینه پرجوش        چون کعبه نهاد حلقه در گوش

·   با توجه به این شعر به سؤالات پاسخ دهید

چو رستم ز دست وی آزاد شد                      به سان یکی تیغ پولاد شد

بخورد آب و روی و سر و تن بشست              به پیش جهان آفرین شد نخست

همی خواست پیروزی و دستگاه                     نبود آگه از بخشش هور و ماه

الف) کلمات قافیه در بیت اول کدامند؟

ب)در کدام بیت به خداپرستی رستم اشاره شده است؟

ج) " به سان یکی تیغ پولاد شد " به چه معناست؟

د) رستم از خدا چه چیزهایی می خواست؟

·   با توجه به این شعر به سؤالات پاسخ دهید                                            به گردان لشکر سپه دار گفت                که این راز که باید که ماند نهفت

              پدر را نباید که داند پسر                 که بندد دل و جان به مهر پدر

          مگر کان دلاور گو سالخورد                  شود کشته بر دست این شیر مرد

الف)منظور شاعر از راز چیست؟

ب) منظور از " دلاور گو سالخورد " و " شیر مرد " چه کسانی هستند؟

·   معنی "بکوشیم در عبارت" بکوشیم و فرجام کار آن بود            که فرمان و رای جهانبان بود"  چیست؟